بگرداند تا آن را تنها به خالق مشغول دارد ، بىآنكه به آيه‌اى از آيات نظر كند » « 16 » ديده مىشود . سرانجام ، سخنانى از امام جعفر ( ع ) در بارهء نور محمّديّه ( قرآن سنح « 17 » ) ، تجلّى القرآن ( تلاوة ، أنوار XLI ) « 18 » ، توبة قبل عبادة « 19 » در دست است كه آراء حلّاج از روى آنها طرح ريزى شده است و ، به قول ابن عيّاش ، چه‌بسا حلّاج براي توجيه حكم جواز صدقه دادن به جاى اداى فريضهء حج « 20 » به اين سخنان استناد كرده باشد . تعيين اينكه از ميان اين روايات حوزهء سنّى وعرفانى مأخذ كدام ، بواقع ، امام ششم شيعيان است دشوار است ؛ در پانوشت ، خلاصه‌اى از زندگينامهء امام ( ع ) آمده است . « 21 » تنها بايد توجّه

--> أبا أحد ، إلى ، النبييّن ، ( سورهء 33 ، آيهء 40 ) وغاب عن الثقلين ، وغمض العين عن الأين ، حتّى لم يبق له رين ولا مين » « اى نفس بدان كه صحّت اين معاني هيچكس را مسلّم نيست جز احمد صلوات الله عليه وآله وسلامه ، ما كان ، محمد أبا أحد ، چون تجاوز كرد از كونين ، وغائب شد از ثقلين ، وچشم برهم نهاد از بين ، تا نماند رين ومين » . - مترجم . ( 16 ) بقلى ، در تفسير سورهء 17 ، آيهء 1 . ( 17 ) مقصود از « قرآن سنح » حقيقت قرآني است كه در قلوب پيدا مىشود وتلاوت قرآن حكايتى از آن است . ( 18 ) . 472 ، 655 . Passion , ch . XIV - III - a , p ؛ بقلى ، ورق 265 ب . ( 19 ) بقلى ، در تفسير سورهء 1 ، آيهء 4 ؛ سورهء 9 ، آيهء 113 . ( 20 ) . 276 . Passion , p . ( 21 ) در سال 122 ه ، شيعيان مخالف قيام ، در كوفه از پشتيبانى زيد قائم بالسيف سرباز مىزنند وآشكارا به رفض مبادرت جسته امام جعفر ( ع ) را يگانه امام بحق اعلام مىكنند . امام ( ع ) نيز به نوبهء خود از أبو الجارود ، كه محرم ومعتمد پدرش امام محمد باقر ( ع ) ( وفات : 117 ) وناشر تفسير أو بود ، به اين سبب كه از زيد هوادارى مىكرده جدا مىشود . امام ( ع ) در مدينه خانه‌نشين بود ؛ از آنجا كه عده‌اى از شاگردانى كه با وى حشر ونشر داشتند كما بيش براي أو إيجاد خطر مىكردند ، چند بار ناگزير شد برخى از مفسّرين أفكار خود را كه نسبت به أو نظر خوشى داشتند انكار كند ، به خواهش اماميهء پاك اعتقاد چهار مجتهد پاك‌آيين ، چهار ركن - بريد بن معاوية ( وفات : 150 ) ، زرارة بن أعين ( وفات : 150 ) كه بعدا امام موسى ( ع ) را امام هفتم اعلام كرد ، محمد بن مسلم بن رباح ، وأبو بصير - تعيين كند وابن الحكم متكلّم و ، به درجات مختلف ، مؤمن الطاق ، أبو مالك حضرمي ، علىّ بن منصور ، وعلىّ بن يقطين ( 124 ه كوفه - 182 ه بغداد ، جامع ملاحم أو ، ملاحم طوسي ، 234 ) را تأييد نمايد . اماميّه روايات أو را كه از طريق أبان بن تغلب ، أبو حمزهء ثمالى وبويژه مفضّل بن عمر جعفي نقل شده باشد مىپذيرند واز أو خواستار مىشوند كه راويان گوناگون را طرد كند ( 90 ، Frielader , II ) . در عوض ، غلاة اماميّه روايات خود از امام جعفر ( ع ) را به استناد أبو شاكر ميمون ( پدر مؤسس قرامطه ) ومحمد بن سنان ظاهري ، شاگرد مفضّل ، نقل مىكنند ومىگويند امام ( ع ) أبو شاكر را مربّى فرزند برگزيده‌اش ، إسماعيل ، ساخت . اين پرسش پيش مىآيد كه آيا از همهء جهات حق با شيعيان پاك اعتقاد است . عقايد بس نامتوافق